راهنمای کاربری · User Manual ← بازگشت به ماشین‌حساب

راهنمای کاربری — طراحی تونل تحت فشار نفوذپذیر — پوشش بتن مسلح (نظریه اشلایس)

مطابق بخش ۷.۴ کتاب اشلایس (Schleiss) — توسعه‌دهنده: مصطفی شاهمرادی

۱. معرفی

این اپلیکیشن وب برای طراحی پوشش بتن مسلح تونل‌ها و شفت‌های تحت فشار بر اساس مرجع زیر ساخته شده است:

Anton J. Schleiss — Design of Pressure Tunnels and Shafts for Hydropower Plants, Section 7.4 – Reinforced Concrete Linings

قابلیت‌های اصلی:

  • فاز ترک‌نخورده: فشار بحرانی ترک‌خوردگی Pi,crit، فشار خارجی Pa، تنش مماسی حداکثر
  • فاز ترک‌خورده: سری‌های ترک (Birkenmaier)، عرض ترک 2a، تنش فولاد σs2، دبی نشت q، شعاع تأثیر R
  • سه رژیم: تونل بالای GWL (ABOGWL)، تونل زیر GWL (BELGWL)، شفت قائم (VSHAFT)
  • بهینه‌سازی آرماتور با محدودیت‌های طراح
  • نمودارها، دفترچه محاسبات قابل چاپ، CSV و تحلیل حساسیت

۲. مبانی محاسبات (خلاصه مهندسی)

۲.۱ فاز ترک‌نخورده

پوشش به‌صورت استوانه ضخیم الاستیک مدل می‌شود. فشار خارجی Pa بسته به نوع سازه از نشت (Bouvard / نسبت R/ra) یا فشار هیدرواستاتیک آب زیرزمینی به‌دست می‌آید. فشار بحرانی داخلی وقتی است که تنش مماسی حداکثر به مقاومت کششی بتن برسد:

σt,max ≈ −βz → Pi,crit

  • ABOGWL (بالای GWL): Pi مطلق است؛ Pa از تعادل نشت پوشش ترک‌نخورده.
  • BELGWL (زیر GWL): ابتدا ΔPi,crit با Pa = ρgb/105 حل می‌شود؛ سپس Pi,crit = Pa + ΔPi,crit.
  • VSHAFT (شفت): در ترک‌نخورده مشابه ABOGWL با نسبت R/ra؛ فشار مطلق Pi = ΔPi + ρgb/105.

۲.۲ فاز ترک‌خورده (مدل Birkenmaier)

پس از ترک‌خوردگی، فاصله ترک‌ها d در سری اول قفل می‌شود و در سری‌های بعدی نصف می‌گردد. عوامل توزیع تنش فولاد:

  • m1 = 1/3 ، mk = (mk−1 + 1)/2
  • p1 = 0 ، pk = (pk−1 + 1)/2 (نسبت σs1/σs2)

عرض ترک متوسط:

2a = ((σs2 + 2·σs1) · d) / (3·Es) · 1000  [mm]

انتقال به سری بعدی وقتی σc1 ≥ βz.

۲.۳ نشت پس از ترک‌خوردگی

حالتشعاع تأثیر Rفشار خارجی Pa
ABOGWLمتغیر (الگوی Bouvard)پیوستگی دبی ترک و سنگ
BELGWLR = bفرم بسته از qc = qr
VSHAFTR = (R/ra)cr · ra (معمولاً ۱۰)فرم بسته با ln(R/ra)

۲.۴ آرماتور

As = nlayers · (π s² / 4) · 100 / ds  [mm²/m]

۳. نوع سازه

گزینهکاربردنکته ورودی
خودکاربر اساس bb = 0 → بالا ؛ b > 0 → زیر GWL
ABOGWLتونل بالای سطح آب زیرزمینیb = 0
BELGWLتونل زیر GWLb عمق محور نسبت به سطح آب
VSHAFTشفت قائمنسبت (R/ra)cr معمولاً ۱۰

۴. معنی سه فشار داخلی

ورودینقش
Piفشار طراحی برای یک محاسبه تکی (نتایج و کارت‌ها)
حداکثر Pi (max_Pi)فقط برای بهینه‌سازی آرماتور در سخت‌ترین فشار
سقف تحلیل سری‌هامحدوده ردیابی شروع/پایان سری ترک و نمودارها

۵. نحوه استفاده

  1. در صورت نیاز یکی از دکمه‌های نمونه (بالای GWL / زیر GWL / شفت) را بزنید یا ورودی‌ها را دستی وارد کنید.
  2. نوع سازه را انتخاب کنید (یا خودکار بگذارید).
  3. دکمه محاسبه را بزنید تا نتایج جزئی، سری‌ها و نمودارها پر شوند.
  4. در صورت نیاز محدودیت‌های طراح را تنظیم و بهینه‌سازی آرماتور را اجرا کنید.
  5. دفترچه محاسبات را برای چاپ/PDF باز کنید.
  6. اختیاری: خروجی CSV یا تحلیل حساسیت (Er، Kr، b).

کنار هر پارامتر آیکن ? راهنمای کوتاه همان پارامتر است.

۶. امکانات اپ

  • دوزبانه فارسی / انگلیسی و تم روشن / تیره
  • نمایش جزئی هر پارامتر خروجی با واحد
  • کارت‌های شروع و پایان هر سری ترک
  • نمودارهای 2a–Pi، 2a–σs2، q–Pi
  • جدول پاس/رد بهینه‌سازی آرماتور
  • چند لایه آرماتور، CSV، حساسیت
  • دفترچه انگلیسی قابل چاپ با واترمارک توسعه‌دهنده

۷. مثال ۱ — تونل بالای GWL (ABOGWL)

ورودی‌های نمونه

ri=5.075 m ، ra=5.675 m ، rs=5.175 m ، Ec=20000 ، Er=5000 ، Es=200000 MPa ، βz=1 ، s=20 ، ds=20 mm ، b=0 ، نوع سازه: ABOGWL ، Pi=2.827 bar

نتایج کلیدی (اعتبارسنجی‌شده با ABOGWL.xls)

پارامترمقدارواحد
Pi,crit۲.۸۲۷bar
Pa (ترک‌خورده در crit)۰.۸۳۸bar
σs2۴۲.۵MPa
2a۰.۰۲۴۲mm
R≈ ۸.۱۶m
n (تعداد ترک)۹۴—

در صفحه اصلی روی نمونه بالای GWL سپس محاسبه بزنید.

۸. مثال ۲ — تونل زیر GWL (BELGWL)

ورودی‌های نمونه

همان هندسه و مصالح مثال ۱ با b=100 m ، نوع سازه: BELGWL ، Pi≈12.35 bar

نتایج کلیدی (اعتبارسنجی‌شده با BELGWL.xls)

پارامترمقدارواحد
Pi,crit (مطلق)۱۲.۳۵bar
Pa≈ ۱۰.۹۵bar
σs2≈ ۴۰.۱MPa
2a≈ ۰.۰۲۲mm
R۱۰۰m (= b)

۹. مثال ۳ — شفت قائم (VSHAFT)

ورودی‌های نمونه

ri=10.5 ، ra=11 ، rs=10.6 m ، b=100 m ، (R/ra)cr=10 ، s=ds=20 mm ، نوع سازه: VSHAFT ، Pi≈12.17 bar

نتایج کلیدی (اعتبارسنجی‌شده با VSHAFT.xls)

پارامترمقدارواحد
ΔPi,crit۲.۳۵۹bar
Pi,crit مطلق۱۲.۱۶۹bar
Pa≈ ۱۰.۹۲bar
σs2≈ ۳۷.۰MPa
R۱۱۰m
n۲۱۵—

۱۰. بهینه‌سازی آرماتور

در max_Pi همه ترکیب‌های مجاز s × ds بررسی می‌شوند. ترکیب‌هایی که محدودیت‌های 2a، q، R، σs و حداقل درصد آرماتور μ را پاس کنند، از سبک به سنگین رتبه‌بندی می‌شوند و سبک‌ترین As پیشنهاد می‌شود.

۱۱. نکات و فرضیات

  • مرجع محاسباتی: Schleiss §7.4 و صفحات گسترده همراه (ABOGWL / BELGWL / VSHAFT).
  • فاصله ترک در سری اول قفل و در سری‌های بعدی نصف می‌شود.
  • نتایج باید با آیین‌نامه پروژه، داده‌های زمین‌شناسی و قضاوت مهندسی کنترل شوند.
  • © ۲۰۲۶ مصطفی شاهمرادی — تکثیر با نام دیگران بدون مجوز ممنوع است.

۱۲. فصل ۸ — فشار آب خارجی هنگام تخلیه و افت ناگهانی تراز آب

تب «فصل ۸» فشار آب خارجی مؤثر pa را روی پوشش بتنی تونل یا شفت هنگام تخلیه حساب می‌کند. نشت از سنگ به داخل تونل باعث افت فشار در توده سنگ می‌شود و بار روی پوشش از ارتفاع کامل آب زیرزمینی b کمتر است. سپس تنش فشاری بتن کنترل می‌شود (مرجع: Schleiss، فصل ۸ و فلوچارت آن).

۱۲.۱ روش محاسبه

  1. رسانایی ورودی از سنگ: تونل افقی C1 (۸.۱)، شفت قائم C2 (۸.۲).
  2. ناحیه سست‌شده/تزریق‌شده (اختیاری): C3 = 2πKg/ln(rg/ra) (۸.۳).
  3. رسانایی پوشش: C4 = C41 + C42(یا C43) + C44(یا C45) (۸.۴ تا ۸.۹): بتن سالم، ترک‌های طولی، ترک‌های عمود بر محور.
  4. پیوستگی qr = qg = qc و فشار بیرونی: (۸.۱۰) تونل با ناحیه، (۸.۱۱) شفت با ناحیه، (۸.۱۲) تونل بدون ناحیه، (۸.۱۳) شفت بدون ناحیه؛ فشار لبه ناحیه pg از (۸.۱۴).
  5. تنش فشاری بیشینه در سطح داخلی: گرادیان خطی (۸.۱۵) یا لگاریتمی (۸.۱۶)؛ کنترل σt,max ≤ βw/SF (۸.۱۷).

۱۲.۲ ورودی‌ها و واحدها

پارامترواحدتوضیح
ri، ramشعاع داخلی و خارجی پوشش
bmعمق محور (یا نقطه شفت) زیر سطح آب زیرزمینی
R/ra—فقط شفت؛ کتاب: ۱۰ (سنگ آب‌بند) تا ۱۰۰ (بسیار نفوذپذیر)؛ گزینه «خودکار» از Kr و Kc تخمین می‌زند
Kr، Kc، Kgm/sنفوذپذیری سنگ، بتن ترک‌نخورده، ناحیه. کتاب: سست‌شده Kg = max(10Kr, 10−5)؛ تزریق‌شده ≈ 10−7
rgmشعاع خارجی ناحیه سست/تزریق‌شده
2aI، nmm، —عرض و تعداد ترک‌های طولی (ناشی از فشار داخلی)
2aII، dmm، mعرض و فاصله ترک‌های عمود بر محور (انقباض/درز اجرایی)
εmmزبری ترک. اثر آن با گزینه‌ی «اثر زبری ترک» تعیین می‌شود: غیرفعال (جریان موازی، C42 و C44، روش مثال کتاب؛ پیش‌فرض)، خودکار (زبری فقط برای ترک کوچک‌تر از ۰٫۲ mm مطابق کتاب، C43 و C45 با معادلات ۸.۶ و ۸.۸)، فعال (برای همه‌ی ترک‌ها). اثر زبری فشار مؤثر را بالا می‌برد.
νwm²/sویسکوزیته سینماتیک آب (۱e-6)
νc، βw، SF—، MPa، —پواسون و مقاومت فشاری بتن، ضریب اطمینان (۱٫۸ مسلح تا ۲٫۵ غیرمسلح؛ تخلیه کوتاه ۱٫۲۵–۱٫۵)

۱۲.۳ نوارهای لغزان عرض ترک (جدول ۸.۱)

با انتخاب نوع پوشش، محدوده هر نوار از جدول ۸.۱ کتاب تعیین می‌شود. با کشیدن نوار به چپ یا راست مقدار وارد می‌شود (کنار هر نوار یک کادر عددی هم هست).

پوششترک عمود بر محور: عرض / فاصلهترک طولی: عرض
غیرمسلح۰٫۵–۱٫۰ mm / ۶–۱۲ m۰٫۲–۰٫۵ mm (حداقل ۲ ترک)
مسلح۰٫۱–۰٫۳ mm / ۰٫۳–۰٫۶ m۰–۰٫۱ mm (چند ترک با فاصله ۰٫۳–۰٫۶ m)
ترک‌نخورده / دلخواهمورد A کتاب / مقدار آزاد (مثلاً Case C کتاب)

۱۲.۴ خروجی‌ها و نمودارها

  • فشار و هد مؤثر pa، فشار pg، درصد کاهش نسبت به فشار کامل ρwg b، دبی نشت q، همه ضرایب C.
  • تنش‌های (۸.۱۵) و (۸.۱۶)، تنش مجاز، ضریب اطمینان واقعی، هد مجاز، لاغری ra/(ra−ri) (کمانش لازم نیست اگر < ۴۰)، و توصیه به زهکشی/تزریق.
  • نمودارهای مشابه شکل‌های ۸.۵ (بدون ناحیه)، ۸.۶ (سست‌شده) و ۸.۷ (تزریق‌شده): هد روی پوشش بر حسب Kr برای Case A، B، C و پوشش فعلی، به‌همراه خط هد مجاز و نقطه طراحی. خروجی CSV منحنی‌ها و دفترچه محاسبات چاپی هم هست.

۱۲.۵ مثال کتاب (بخش ۸.۵) — تونل افقی

ri=5، ra=5.5 m، b=300 m، Kc=10−8 m/s، βw=30 MPa، SF=2. نمونه‌ها را با دکمه‌های Case A / B / C بارگذاری کنید.

هد روی پوشش (m)Kr=10−710−610−510−4
A — ترک‌نخورده۵۰٫۷۲۰۱۲۸۶۲۹۸٫۵
B — مسلح (2aII=0.1 mm، d=3 m)۲٫۲۲۱۱۲۹۲۶۵
C — غیرمسلح (2aII=0.3 mm، d=6 m؛ فقط ترک عمودی، مطابق شکل ۸.۵)۰٫۲۱٫۷۱۶٫۴۱۱۰
A با تزریق (rg=8.5، Kg=10−7)۵۰٫۷۱۵۸۲۰۰۲۰۵

هد مجاز با SF=2: ≈ ۱۳۷ m (مطابق کتاب). در Kr=10−5 مورد B: pa ≈ 12.64 bar، σt,max ≈ 14.1 MPa ≤ ۱۵ MPa ✓.

۱۲.۶ نکات مهم

  • در کتاب، فرمول‌های (۸.۷) و (۸.۸) ضریب فاصله ترک‌ها d را ندارند؛ برای تطابق با مثال خود کتاب، رسانایی ترک‌های عمودی بر d تقسیم می‌شود (جزئیات در VALIDATION.md).
  • منحنی Case C در شکل ۸.۵ با ترک‌های عمود بر محور به‌تنهایی بازتولید می‌شود (۱۱۰ m در برابر ≈۱۰۸ m). گزینه «ترک‌های طولی در Case C» (در بخش نمودارها) و دکمه‌ی نمونه‌ی Case C متن بخش ۸.۵.۱ را کامل اعمال می‌کنند (۲aI=0.3 mm، n=3): در Kr=1e-4 مقدار ۸۱ m و در Kr=1e-5 مقدار ۱۰٫۶ m.
  • ترک‌های طولی ناشی از فشار داخلی ممکن است هنگام تخلیه زیر فشار فشاری بسته شوند؛ برای پوشش مسلح کتاب 2aI=0 می‌گیرد.
  • اصلاح فصل ۷ (نسخه ۲٫۰٫۳): اگر در محاسبه اول شعاع نشت R از ra کمتر شد، R = 2·ra گرفته می‌شود.
  • بازخوانی از فصل ۷: پس از «محاسبه» در تب فصل ۷، در تب فصل ۸ دکمه‌ی صورتی «⇩ بازخوانی پارامترها و نتایج از فصل ۷» را بزنید. منتقل می‌شوند: ri، ra، Kr، Kc، νc، βw، نوع سازه، b (اگر از ra بزرگ‌تر باشد)، R/ra (شفت) و از نتایج فصل ۷ عرض ترک 2a و تعداد ترک n به‌عنوان 2aI و n (نوع پوشش «دلخواه» می‌شود). سلول‌های بازخوانی‌شده با رنگ صورتی و نشان ⇩ دیده می‌شوند و با ویرایش دستی به حالت عادی برمی‌گردند. d و 2aII در فصل ۷ وجود ندارند و تغییر نمی‌کنند. اگر فصل ۷ محاسبه نشده یا ورودی‌هایش بعد از محاسبه عوض شده باشد، فقط ورودی‌ها منتقل می‌شوند و هشدار نمایش داده می‌شود.
  • رنگ دکمه‌ها: ذخیره/باز کردن/جدید سبز، راهنما بنفش، زبان نارنجی، تم خاکستری؛ تب فصل ۷ آبی و تب فصل ۸ فیروزه‌ای.
  • فایل پروژه فصل ۷ و ۸ یکی است (.schleiss.json) و تب فعال هم ذخیره می‌شود.

۱۳. واحدهای برنامه

همه‌ی ورودی‌ها در دستگاه متریک و با واحدهای زیر وارد می‌شوند (واحد کنار هر ورودی هم نوشته شده است). برنامه تبدیل واحد خودکار ندارد؛ پیش از وارد کردن، مقدار را به این واحدها تبدیل کنید.

کمیتنمادواحد
شعاع‌ها، عمق زیر GWL، شعاع نشتri, ra, rs, b, Rm
مدول‌های الاستیسیتهEc, Er, EsMPa
مقاومت‌های بتن، تنش فولادβz, βw, σsMPa
فشار آب (داخلی/خارجی)Pi, Pabar (۱ bar ≈ ۱۰٫۲ m ستون آب = ۰٫۱ MPa)
نفوذپذیریKr, Kc, Kgm/s (۱ لوژان ≈ ۱e-7 m/s)
قطر میلگردsmm
فاصله‌ی میلگردهاdscm
سطح آرماتور در واحد طولAsmm²/m
عرض ترک (فصل ۷ و ۸)، فاصله‌ی ترک2a, dmm، m
دبی نشتqm³/s/m
درصد آرماتورμ٪
ویسکوزیته‌ی سینماتیک آبνwm²/s

۱۴. محدوده‌ی کاربرد و حداقل آرماتور

فقط توده‌ی سنگ. نظریه‌ی اشلایس برای تونل و شفت داخل توده‌ی سنگ نوشته شده است. این برنامه برای خاک اعتبارسنجی نشده و نباید برای طراحی در خاک به‌کار رود: در خاک سفتی و محصورشدگی کم است و خطر شکست هیدرولیکی و شسته‌شدن ریزدانه (فرسایش درونی) وجود دارد که مدل کنترل نمی‌کند. اگر Er کمتر از ≈۵۰۰ MPa وارد شود (آستانه‌ی تقریبی)، فقط هشدار نمایش داده می‌شود و محاسبه متوقف نمی‌شود.

حداقل درصد آرماتور μ: μ = As / (ضخامت پوشش × ۱ m) × ۱۰۰ (As شامل همه‌ی لایه‌ها). مقدار پیش‌فرض ۰٫۵٪ است و در «محدودیت‌های طراح» تغییر می‌کند (۰ = غیرفعال). در کارت خلاصه و در بهینه‌سازی آرماتور کنترل می‌شود. مقدار ۰٫۵٪ را با آیین‌نامه یا مرجع پروژه تأیید کنید.

بهینه‌سازی: فقط قطر و فاصله‌ی میلگرد (و نتیجتاً As) در حداکثر Pi بهینه می‌شود. ضخامت پوشش، شعاع‌ها و تعداد لایه‌ها ثابت‌اند.

راهنمای کاربری — طراحی تونل تحت فشار نفوذپذیر — پوشش بتن مسلح (نظریه اشلایس)
توسعه‌دهنده: مصطفی شاهمرادی / Mostafa Shahmoradi

User Manual – Schleiss Pressure Tunnel Design

Design of permeable pressure tunnels for reinforced concrete linings under internal pressure using Schleiss theory
Developer: Mostafa Shahmoradi

1. Introduction

This web application designs reinforced concrete linings for pressure tunnels and shafts based on:

Anton J. Schleiss — Design of Pressure Tunnels and Shafts for Hydropower Plants, Section 7.4 – Reinforced Concrete Linings and Chapter 8 – Design of Concrete Linings for External Water Pressure during Dewatering and Down-Surges

Main capabilities:

  • Uncracked phase: critical pressure Pi,crit, outer pressure Pa, maximum tangential stress
  • Cracked phase: crack series (Birkenmaier), crack width 2a, steel stress σs2, seepage q, reach R
  • Three regimes: tunnel above GWL (ABOGWL), tunnel below GWL (BELGWL), vertical shaft (VSHAFT)
  • Reinforcement optimization under designer limits
  • Charts, printable calculation notebook, CSV export and sensitivity analysis

2. Calculation basis (engineering summary)

2.1 Uncracked phase

The lining is modelled as a thick elastic cylinder. Outer pressure Pa follows seepage (Bouvard / R/ra) or groundwater head, depending on structure type. First cracking when:

σt,max ≈ −βz → Pi,crit

  • ABOGWL (above GWL): absolute Pi; seepage-driven uncracked Pa.
  • BELGWL (below GWL): solve ΔPi,crit with hydrostatic Pa = ρgb/105; then Pi,crit = Pa + ΔPi,crit.
  • VSHAFT: uncracked seepage like ABOGWL; absolute Pi = ΔPi + ρgb/105.

2.2 Cracked phase (Birkenmaier)

Crack spacing d is locked at series 1 and halved in later series. Steel stress factors:

  • m1 = 1/3, mk = (mk−1 + 1)/2
  • p1 = 0, pk = (pk−1 + 1)/2 (σs1/σs2)

Mean crack width:

2a = ((σs2 + 2·σs1) · d) / (3·Es) · 1000  [mm]

Next series starts when σc1 ≥ βz.

2.3 Seepage after cracking

ModeReach ROuter pressure Pa
ABOGWLVariable (Bouvard)Crack–rock flow continuity
BELGWLR = bClosed form qc = qr
VSHAFTR = (R/ra)cr · ra (often 10)Closed form with ln(R/ra)

2.4 Reinforcement

As = nlayers · (π s² / 4) · 100 / ds  [mm²/m]

3. Structure types

OptionUse whenInput tip
AutoBased on bb = 0 → above; b > 0 → below GWL
ABOGWLTunnel above groundwaterb = 0
BELGWLTunnel below GWLb = depth of axis below water table
VSHAFTVertical shaft(R/ra)cr typically 10

4. Three internal pressure inputs

InputRole
PiDesign pressure for a single calculation (results cards)
Max PiOnly for reinforcement optimization at the governing pressure
Series ceilingRange for tracing series start/end and charts

5. How to use

  1. Optionally click a sample button (above GWL / below GWL / shaft) or enter inputs manually.
  2. Select structure type (or leave Auto).
  3. Press Calculate for detailed results, series history and charts.
  4. Set designer limits and run Optimize reinforcement if needed.
  5. Open the Calculation Report for print/PDF.
  6. Optional: CSV export or Sensitivity (Er, Kr, b).

The ? icon next to each parameter shows a short tooltip.

6. Features

  • Persian / English UI and light / dark themes
  • Per-parameter outputs with units
  • Series start/end cards
  • Charts: 2a–Pi, 2a–σs2, q–Pi
  • Optimization Pass/Fail table
  • Multi-layer reinforcement, CSV, sensitivity
  • Printable English notebook with developer watermark

7. Example 1 — Tunnel above GWL (ABOGWL)

Sample inputs

ri=5.075 m, ra=5.675 m, rs=5.175 m, Ec=20000, Er=5000, Es=200000 MPa, βz=1, s=20, ds=20 mm, b=0, mode ABOGWL, Pi=2.827 bar

Key results (validated vs ABOGWL.xls)

ParameterValueUnit
Pi,crit2.827bar
Pa (cracked at crit)0.838bar
σs242.5MPa
2a0.0242mm
R≈ 8.16m
n94—

On the main page click Sample above GWL then Calculate.

8. Example 2 — Tunnel below GWL (BELGWL)

Sample inputs

Same geometry/materials as Example 1 with b=100 m, mode BELGWL, Pi≈12.35 bar

Key results (validated vs BELGWL.xls)

ParameterValueUnit
Pi,crit (absolute)12.35bar
Pa≈ 10.95bar
σs2≈ 40.1MPa
2a≈ 0.022mm
R100m (= b)

9. Example 3 — Vertical shaft (VSHAFT)

Sample inputs

ri=10.5, ra=11, rs=10.6 m, b=100 m, (R/ra)cr=10, s=ds=20 mm, mode VSHAFT, Pi≈12.17 bar

Key results (validated vs VSHAFT.xls)

ParameterValueUnit
ΔPi,crit2.359bar
Pi,crit absolute12.169bar
Pa≈ 10.92bar
σs2≈ 37.0MPa
R110m
n215—

10. Reinforcement optimization

At max_Pi all allowed s × ds pairs are checked. Combinations that satisfy the 2a, q, R, σs and minimum-μ limits are ranked light-to-heavy; the smallest feasible As is recommended.

11. Notes & assumptions

  • Reference: Schleiss §7.4 and companion spreadsheets (ABOGWL / BELGWL / VSHAFT).
  • Crack spacing locked at series 1, halved thereafter.
  • Always verify against project codes, geology and engineering judgement.
  • © 2026 Mostafa Shahmoradi — Redistribution or rebranding without permission is prohibited.

12. Chapter 8 — External water pressure during dewatering and down-surges

The "Chapter 8" tab computes the effective external water pressure pa acting on the concrete lining of a tunnel or shaft while it is emptied. Seepage from the rock into the opening reduces the pore pressure in the rock mass, so the lining is loaded by less than the full groundwater head b. The compressive stress in the concrete is then checked (reference: Schleiss, Chapter 8 and its flow chart).

12.1 Calculation steps

  1. Rock inflow conductivity: horizontal tunnel C1 (8.1), vertical shaft C2 (8.2).
  2. Grouted / loosened zone (optional): C3 = 2πKg/ln(rg/ra) (8.3).
  3. Lining conductivity: C4 = C41 + C42(or C43) + C44(or C45) (8.4 – 8.9): intact concrete, longitudinal cracks, cracks perpendicular to the axis.
  4. Continuity qr = qg = qc and outer pressure: (8.10) tunnel with zone, (8.11) shaft with zone, (8.12) tunnel without zone, (8.13) shaft without zone; pressure at the zone edge pg from (8.14).
  5. Maximum compressive stress at the inner face: linear (8.15) or logarithmic (8.16) pore-pressure gradient; check σt,max ≤ βw/SF (8.17).

12.2 Inputs and units

ParameterUnitDescription
ri, ramInner and outer radius of the lining
bmDepth of tunnel axis (or shaft point) below the groundwater table
R/ra—Shaft only; book: 10 (tight rock) to 100 (very pervious); "Auto" estimates it from Kr and Kc
Kr, Kc, Kgm/sPermeability of rock, uncracked concrete, zone. Book: loosened Kg = max(10Kr, 10−5); grouted ≈ 10−7
rgmOuter radius of the loosened / grouted zone
2aI, nmm, —Width and number of longitudinal cracks (internal pressure)
2aII, dmm, mWidth and spacing of cracks perpendicular to the axis (shrinkage / joints)
εmmCrack roughness. Its effect is set by the "Crack roughness effect" option: Off (parallel flow, C42 and C44, the book example's method; default), Auto (roughness only for cracks below 0.2 mm as in the book, C43 and C45 from Eqs. 8.6 and 8.8), On (all cracks). Roughness raises the effective pressure.
νwm²/sKinematic viscosity of water (1e-6)
νc, βw, SF—, MPa, —Poisson ratio and compressive strength of concrete, safety factor (1.8 reinforced to 2.5 unreinforced; 1.25–1.5 for brief dewatering)

12.3 Crack-width sliders (Table 8.1)

The lining type sets the range of each slider from Table 8.1 of the book. Drag the slider left or right to enter the value (a number box next to each slider also works).

LiningPerpendicular cracks: width / spacingLongitudinal cracks: width
Unreinforced0.5–1.0 mm / 6–12 m0.2–0.5 mm (at least 2 cracks)
Reinforced0.1–0.3 mm / 0.3–0.6 m0–0.1 mm (several cracks at 0.3–0.6 m)
Uncracked / customCase A of the book / free values (e.g. Case C of the book)

12.4 Outputs and charts

  • Effective pressure and head pa, pressure pg, reduction versus the full pressure ρwg b, seepage rate q, all C values.
  • Stresses (8.15) and (8.16), allowable stress, actual safety factor, allowable head, slenderness ra/(ra−ri) (no buckling check if < 40), and a drainage / grouting recommendation.
  • Charts similar to Figures 8.5 (no zone), 8.6 (loosened) and 8.7 (grouted): head on the lining versus Kr for Cases A, B, C and the current lining, with the allowable-head line and the design point. CSV export of the curves and a printable calculation notebook are included.

12.5 Book example (Section 8.5) — horizontal tunnel

ri=5, ra=5.5 m, b=300 m, Kc=10−8 m/s, βw=30 MPa, SF=2. Load the samples with the Case A / B / C buttons.

Head on lining (m)Kr=10−710−610−510−4
A — uncracked50.7201286298.5
B — reinforced (2aII=0.1 mm, d=3 m)2.221129265
C — unreinforced (2aII=0.3 mm, d=6 m; perpendicular cracks only, as in Fig. 8.5)0.21.716.4110
A with grouting (rg=8.5, Kg=10−7)50.7158200205

Allowable head with SF=2: ≈ 137 m (as in the book). For Case B at Kr=10−5: pa ≈ 12.64 bar, σt,max ≈ 14.1 MPa ≤ 15 MPa ✓.

12.6 Important notes

  • In the book, Eqs. (8.7) and (8.8) do not contain the crack spacing d. To reproduce the book's own example, the conductivity of the perpendicular cracks is divided by d (details in VALIDATION.md).
  • The Case C curve of Figure 8.5 is reproduced with the perpendicular cracks alone (110 m vs ≈108 m). The chart option "longitudinal cracks in Case C" and the Case C sample button apply the full text of Section 8.5.1 (2aI=0.3 mm, n=3): 81 m at Kr=1e-4 and 10.6 m at Kr=1e-5.
  • Longitudinal cracks from internal pressure may close under external compression; the book takes 2aI=0 for the reinforced lining.
  • Chapter 7 change (version 2.0.3): if the first seepage reach R comes out smaller than ra, R = 2·ra is used.
  • Import from Chapter 7: after pressing Calculate in the Chapter 7 tab, press the pink "⇩ Import parameters and results from Chapter 7" button in the Chapter 8 tab. It copies ri, ra, Kr, Kc, νc, βw, structure type, b (if larger than ra), R/ra (shaft) and, from the Chapter 7 results, the crack width 2a and number n as 2aI and n (the lining type becomes "custom"). Imported cells are shown in pink with a ⇩ mark and return to normal when you edit them. d and 2aII do not exist in Chapter 7 and are left unchanged. If Chapter 7 has not been calculated, or its inputs were changed after the calculation, only the inputs are imported and a warning is shown.
  • Button colours: New/Open/Save green, Help purple, Language orange, Theme grey; the Chapter 7 tab is blue and the Chapter 8 tab teal.
  • One project file format (.schleiss.json) holds both chapters; the active tab is saved too.

13. Units used by the program

All inputs are metric with the units below (the unit is also shown next to each input). There is no automatic unit conversion; convert values to these units before entering them.

QuantitySymbolUnit
Radii, depth below GWL, seepage reachri, ra, rs, b, Rm
Moduli of elasticityEc, Er, EsMPa
Concrete strengths, steel stressβz, βw, σsMPa
Water pressure (internal / external)Pi, Pabar (1 bar ≈ 10.2 m of water = 0.1 MPa)
PermeabilityKr, Kc, Kgm/s (1 Lugeon ≈ 1e-7 m/s)
Bar diametersmm
Bar spacingdscm
Reinforcement area per unit lengthAsmm²/m
Crack width (Ch. 7 and 8), crack spacing2a, dmm, m
Seepage rateqm³/s/m
Reinforcement ratioμ%
Kinematic viscosity of waterνwm²/s

14. Scope and minimum reinforcement

Rock masses only. Schleiss theory was developed for tunnels and shafts in rock. This program has not been validated for soil and must not be used for soil design: soil has low stiffness and confinement, and the model does not check hydraulic fracturing or erosion of fines (internal erosion). If Er is entered below ≈500 MPa (approximate threshold), only a warning is shown and the calculation is not blocked.

Minimum reinforcement ratio μ: μ = As / (lining thickness × 1 m) × 100 (As includes all layers). The default is 0.5 % and can be changed under "Designer constraints" (0 = disabled). It is checked in the summary card and in the reinforcement optimization. Verify the 0.5 % value against the project code or reference.

Optimization: only bar diameter and spacing (hence As) are optimized, at the maximum Pi. Lining thickness, radii and number of layers are fixed.